Тыва алфавит
А-дан Я-га чедир
Алфавитти ажыдарга,
"А" баштай ажыттынар.
А-дан тура үжен алды
Албан херек үжүктер бар
Үжүк санай шүлүктептер-
Үүжези байлак дылым!
Доозазын доктааткаштың,
Тода кылдыр номчуп берейн:
Аа
Аалымда ааржы дег,
Аккыр чараш анайларым!
Авам, ачам, акым, чаавам
Аваангырын аянзынар
Бб
Баглаажында бажын былгаан,
Байзалары барык барба
Базар-Оюм бардамнанып,
Багдан былдап, былгырттынды
Вв
Ветеринар Валя угбам
Вареньези дыка чаагай,
Волейболдаар, вальстаар,
Вермишельден быдаа кылыр.
Гг
Газтыг суугу магалыг-ла:
Гарнир биле гуляш кылыр.
Гармонь ойнап, гитаралап,
Гастрольдаар артистерни
Дд
Диң,диң, диңмирээшкин!
Диңми-даажың дирттилээр-дир,
Дидим эвес дуңмаларым
Дидирей-дир, дүржоктанма!
Ее
Енисей ол Эне-Сай-дыр
Еленага айтып бээр мен.
Европа-бөмбүрзектиң
Эге хензиг кезиндээ-дир
Ёё
Ёлка кажан аалдап кээр ийик?
Ёзулуг шын - Чаа чылда!
Ёзу-чаңчыл сагып тургаш,
Ёлкалап, байырлаар бис!
Жж
Журналистер аалывыска
"Жигулилиг" чедип келген.
Журнал,кино, чурук кылыр-
Журналистиң ажыл солун
Зз
Зоопарк барыксаар мен
Зебра, зебу көрүксээр мен.
Зонтиктиг танцылаарын,
Зоя башкы өөреткен.
Ии
Идик-хевиң илчиретбейн,
Илиир-биле базып ал дээн,
Ие сөзүн ижип болбас,
Идегелдиг изин истээр
Йй
Йөрээлдерни салырыңга,
Йөрээгениң албан бүдер,
Йөрээл-мактал айтып өөрен,
Йөрээл бүрү өйлүг, черлиг.
Кк
Кызырак-караа кызып кээрге,
Кызырактыг караңнаткаш,
Көрген кижи кайгаар катты
Көңгүл долдур каш карбаар.
Лл
Лааза долдур өшкү сүдүн
Лариса ижип төтпээн.
Лаа чырыынга тоолдажыырга,
Ылап-даа дег, хуулгаазын...
Мм
Манагзынган мал-маганым
Маалаар-ла! Маңгырларын!
Майыктаажым дүрген кеткеш,
Маажымнавайн, маңнаптайн!
Нн
Номум номчуп ноюрзааным-
Ногаан шыктыг Нарын хемим
Нояннарның найыр-дойлаар,
Номнал нүүрлүг намдарлыг чер.
Ңң
"Ң" деп үжүк ыяңгылыг,
"Н"-ның соонда уттуп болбас.
Тыва сөстер "Ң" чок болза-
Дыка хөйү утка чок боор.
Оо
Оялыктың ортузунга
Оолдар-кыстар олурупкаш,
Оюннарны ойнап-ойнап,
Онаалгавыс ончалаар бис.
Өө
Өндүр сөстүг өгбелерден,
Өөреткен башкылардан,
Өөренип, өлчейлээли!
Өг-бүлеңни өөртүп чор!
Пп
Пар ыяштың баарында,
Пага пөрүк пакылай-дыр.
Пөшке өңнеш, барык дөмей,
Пөс-таавы быжындызыг.
Рр
Республикавыс Тывавыста
Район-кожуун саны чежел?
Рефераттан бижип-хынааш,
Рельеф-картадан дилеп, тываал.
Сс
Сериин салгын сылдыраңнаан,
Сесерликке селгүүстеп,
Сайда самнаан сайлыктарны
Салаа базып, санаалы!
Тт
Тараа чалгаан дазыр шөлдер
Таан-даа чараш, тааланчыг.
Тараам турда тодуг-ла мен,
Тарак-биле таалап чиир мен
Уу
Угулза дег усчок узун,
Ужарларлыг Улуг-Хемим.
Угбазы дег, дуңмазы дег,
Уткуй углаан уннар ужу.
Үү
Үндезини - үжүктерде
Үлегерлиг "Үжүглелим".
Үүжезин үлешкештиң,
Үезинде үдежиир бис.
Фф
Филармония дыка солун
Фойезинде - фортепиано.
Физика дыка берге,
Физкультура дыка эки
Хх
Хавак хелбээ хаактарга
Хамнаарактар, хектер хонар.
Хаяалыг хүн хүннеп кээрге,
Хамык бойдус дирлип келир.
Цц
Циркке кайгап, көрдүм:
Цыганнарның танцы-самы,
Центнер чедир цементини
Циркач чайлыг көдүрүптү!
Чч
Чайын чайлаг чайыраңнаар!
Чечек-чимис чылчырыктаар,
Чаашкындан чаяттынган
Чеди-чалаа челээш чараш.
Шш
Ширбииш-биле ширтек ширбиир,
Шалыыш-биле шалыттынар,
Шүүр-биле шүүреттинер.
Шанак-биле шанактаныыр.
Щщ
Щёткалар аңгы-аңгы:
Щётка диштиң, идик-хептиң.
Щавельден холуп тургаш,
Щиден, борщтан кылып чиили.
Ъъ
Кадыг демдек канчап бардың?
Кажанда-даа бисти кагба!
Өк-биле адаар кылдыр,
Өгбелерден дөъзүлендиң.
Ыы
Ыглап-сыктаан ындын болба,
Ырлыг-шоорлуг, хөглүг чору!
Ылап шынчы эжиң-өөрүң
Ынаныштыг ыдыктап чор!
Ьь
"Чымчак демдек"дыка чымчак,
Чымчаңнадыр адаар херек!
Каңдай кылдыр ажыглаарга,
Кадыг кылдыр дыңналы бээр.
Ээ
Ээргиишке ээрген чүңүм
Эргин ажыр, элээн херик,
Энем мени эргеледип,
"Эр-хей!"дээрге, эрес кирдим.
Юю
"Юность" деп лагерьже
Юра биле Юля чоруур.
Юбилейи база болур,
Юбка, хөйлең алзын дээн-дир.
Яя
Язы-сөөктер янзы-бүрү:
Якут, башкир, алтай, тыва...
Янзы-янзы чечектерден
Ягаан өңнүү онза көстүр.
Орлан Дамба-Хуурак
Беш айның 31-ниң хүнү 2020 чыл, улуг-хүн